Problem reprezentatywności w Polsce

Reprezentatywność partnerów społecznych jest ważnym problemem zbiorowych stosunków pracy. Z doświadczeń demokratycznych krajów zachodnioeuropejskich wynika, że określenie zasad i kryteriów reprezentatywności partnerów społecznych jest warunkiem skutecznego dialogu społecznego.

więcej

Prawna procedura wybierania reprezentatywnego związku zawodowego

Wprawdzie uznanie może nastąpić w drodze dobrowolnego uzgodnienia stron, jednak związki zawodowe często wolą formalną legalizację po wyborach, aby zapewnić sobie tym samym ochronę przed zarzutami innych związków zawodowych pragnących zająć ich miejsce uznanej strony rokowań zbiorowych. W Stanach Zjednoczonych przepisy prawne stanowią, iż uznany związek zawodowy ma obowiązek reprezentować wszystkich pracowników, zarówno będących jak i nie będących jego członkami, a układ zbiorowy obejmuje wszystkich pracowników reprezentowanej grupy.

więcej

Negocjowanie porozumień i układów zbiorowych pracy

Porozumienia i układy: związki zawodowe, których zadaniem jest ochrona praw i interesów zawodowych osób określonych w ich statucie, otrzymały ustawową zdolność do negocjowania i podpisywania układów i porozumień zbiorowych pracy. Układ zbiorowy zawierany jest pomiędzy jedną lub kilkoma organizacjami związkowymi pracowników, uznanymi za reprezentatywne na szczeblu krajowym lub które udowodniły swoją reprezentatywność w zakresie stosowania układu, i jedną lub kilkoma organizacjami związkowymi pracodawców lub jednym lub kilkoma pracodawcami indywidualnie.

więcej

Obszary i poziomy zastosowania reprezentatywności

Z przyjętej na wstępie definicji wynika, że reprezentatywność oznacza szczególną zdolność związku zawodowego lub organizacji pracodawców do występowania w określonych sprawach. Do tych spraw należy przede wszystkim negocjowanie i zawieranie układów zbiorowych pracy lub innych porozumień zbiorowych. Ten obszar działalności jest dla związków zawodowych i organizacji pracodawców najistotniejszy, ponieważ w nim rozstrzyga się o najważniejszych prawach i interesach reprezentowanych przez nie zbiorowości. W konsekwencji tu budowany jest prestiż organizacji uczestniczących w negocjacjach, tak istotny z punktu widzenia ich pozycji w środowiskach, w których działają.

więcej

Owocny dialog

Międzynarodowa konferencja stworzyła okazję do pogłębionej dyskusji na temat reprezentatywności partnerów społecznych w zbiorowych stosunkach pracy, w ujęciu porównawczym. Mogliśmy w szerokim zakresie omówić tę problematykę nie tylko z punktu widzenia sytuacji prawnej i praktyki istniejącej w Polsce, ale również na przykładach innych krajów, dzięki udziałowi ekspertów zagranicznych. Właściwe wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych zależy od pewnych warunków, które w czasie tej konferencji zostały, jak się wydaje, spełnione.

więcej

Reprezentatywność związków zawodowych w prawie i praktyce cz. II

We Włoszech i Wielkiej Brytanii, brak jest wymagań prawnych czy też formalnych dla uznania związków zawodowych. Obydwa systemy są oparte na zasadzie dobrowolności i sprawę wzajemnego uznania stron dla celów rokowań zbiorowych pozostawia się samym stronom. We Włoszech w sektorze prywatnym nie ma formalnego systemu uznawania związków zawodowych dla potrzeb rokowań zbiorowych. Dostęp do tych rokowań, przynajmniej w zasadzie, może mieć każda organizacja. Jednak najważniejsze układy zbiorowe są w praktyce negocjowane przez najbardziej reprezentatywne związki zawodowe na szczeblu krajowym. W Wielkiej Brytanii brak jest wymogów prawnych czy też kryteriów dotyczących reprezentatywności związków. Uznanie związku zawodowego dla celów rokowań zbiorowych jest wyłącznie sprawą woli pracodawcy (pracodawców).

więcej

Reprezentatywność zapożyczona

M. Zieleniecki (NSZZ „Solidarność”) zwrócił uwagę na brak prawnej regulacji w zakresie kryteriów reprezentatywności oraz określenia uprawnionych podmiotów i procedury stwierdzania istnienia reprezentatywności związków zawodowych w ustawach: o związkach zawodowych, o rozwiązywaniu sporów zbiorowych i o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

więcej

Pojęcie „reprezentatywnego” związku zawodowego

W Niemczech i we Włoszech, zestaw kryteriów branych pod uwagę przy stwierdzaniu reprezentatywnego charakteru został określony głównie przez sądy. W Niemczech reprezentatywność związków zawodowych była rzeczywistym problemem w przeszłości. Codzienna praktyka Federalnego Sądu Pracy pomogła jednak w określeniu pewnych kryteriów. Obecnie, nieliczne związki zawodowe, które nie są członkami Niemieckiej Federacji Związków Zawodowych (DGB), próbują uzyskać tytuł „siły społecznej”, tzn. miana nadawanego organizacjom reprezentatywnym w regulacjach dotyczących stosunków zawodowych. Jednak w porównaniu ze związkami zrzeszonymi w DGB mają one małą liczbę członków. Federalny Sąd Pracy określił następujące wspólne kryteria dla uzyskania miana „siły społecznej”: ogólna liczba członków, udział w rokowaniach zbiorowych, liczba miejsc obsadzonych w radach pracowniczych, finansowe i fizyczne zasoby zrzeszenia, zdolność do wywierania nacisku w czasie negocjacji i pozycja w organach samorządowych systemu zabezpieczenia społecznego.

więcej

Trudności z regulowaniem reprezentatywności

W miarę jak scena związkowa zapełnia się centralami i związkami zawodowymi, uregulowanie reprezentatywności związkowej staje się potrzebą coraz bardziej widoczną. Jednak wiele związków zawodowych zdaje się nie być zainteresowanych jednoznacznym uregulowaniem tego problemu, z obawy przed utratą dopiero co uzyskanej legitymacji do działania, zwłaszcza gdyby kryterium reprezentatywności miała stanowić liczba członków. Takie kryterium byłoby ryzykowne dla związków nowoutworzonych i małych. Nie bez znaczenia jest również fakt, że po okresie osłabienia, związki zrzeszone w OPZZ górują nad związkiem zawodowym „Solidarność” liczbą członków w wielu zakładach pracy. Przyjęcie kryterium liczbowego nie korespondowałoby z rzeczywistą rolą i aspiracjami tego związku na arenie krajowej.

więcej

Międzynarodowa konferencja poświęcona problemom reprezentatywności

Podsekretarz Stanu, a następnie Minister Pracy i Polityki Socjalnej do dnia śmierci – 7 listopada 1996 r. przygotowanie projektu ustawy o zbiorowych stosunkach pracy. Na forum Komisji ds. Reformy Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od dłuższego czasu toczy się dyskusja nad autorskim projektem przygotowanym przez prof. Michała Seweryńskiego, który podjął ambitną próbę kompleksowego i definitywnego określenia zasad i kryteriów reprezentatywności i to w różnych dziedzinach. Warto też przypomnieć, że w 1994 r. jeden z zespołów problemowych Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych przygotował kryteria reprezentatywności i to zarówno związków zawodowych jak i organizacji pracodawców na użytek negocjacji i konsultacji trójstronnych na szczeblu centralnym. Praca ta zostanie także wykorzystana w toku przygotowywania ostatecznej wersji projektu rządowego.

więcej

Projekt ustaw o zbiorowych stosunkach pracy

Krytycznie należy ocenić obecny stan prawny w zakresie trybu ustalania i kontroli reprezentatywności związkowej. Przepisy prawne nie określają bowiem jaki podmiot i w jakim postępowaniu miałby ustalać, które związki są reprezentatywne, a które nie. Prowadzi to do sytuacji, w której różne organy władzy lub administracji państwowej mogą być interpelowane w tej sprawie. Jedynym wyjątkiem są przepisy określające zasady stwierdzania, przez Sąd Wojewódzki w Warszawie, reprezentatywności ponadzakładowej organizacji związkowej, która chce prowadzić rokowania w celu zawarcia układu zbiorowego pracy (art. 241 § 2 k.p.). Nasuwają one jednak uwagi krytyczne. Dotyczą one przede wszystkim zbyt krótkiego terminu (30 dni), który nie pozwala na sprawdzenie rzeczywistego stanu faktycznego i zmusza sąd do orzekania wyłącznie na podstawie oświadczenia zainteresowanego związku zawodowego. Ponadto, zaskarżenia orzeczenia, wydanego w postępowaniu nieprocesowym, można dokonać jedynie w trybie rewizji nadzwyczajnej.

więcej